Page 29 - CEREKA_APM_Jan_Apr2025

PENGARUH KESUSASTERAAN PARSI DI ALAM MELAYU

Mehdi Soltanzadeh
Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya, Kuala Lumpur

Kajian tentang pengaruh bahasa dan kesusasteraan Parsi di Malaysia adalah subjek
yang sangat menarik dan penting dari sudut penyelidikan. Kajian ini menjelaskan
betapa terkenalnya Iran di rantau Asia Tenggara pada abad yang lalu dan apakah
perkhidmatan berharga yang telah diberikan oleh rakyat Iran atau Parsi dalam
penyebaran agama dan budaya di alam Melayu.

Sebelum memulakan artikel ini, saya ingin menjelaskan perbezaan antara perkataan
Iran dan Parsi. Walaupun kedua-dua "Iran" dan "Parsi" merujuk kepada wilayah yang
sama. Perbezaan utama ialah Parsi nama sejarah yang digunakan oleh negara-negara
barat, manakala Iran ialah nama rasmi dan asli yang digunakan oleh negara itu sendiri
oleh rakyatnya sejak 1935. Di dunia barat, wilayah yang kini dikenali sebagai Iran hari
ini secara sejarah dirujuk sebagai Parsi, berasal daripada kerajaan purba Parsa
(Partha) atau empayar Parsi.

Hari ini, "Iran" ialah nama rasmi dan diiktiraf secara universal negara, manakala "Parsi"
masih digunakan dari segi budaya dan sejarah. Ianya sering merujuk kepada empayar
Parsi purba dan warisan budayanya. Menurut riwayat sejarah, orang Iran memasuki
India abad pertama hijrah dan laut China pada abad kedua, di pulau Hainan. Orang
Iran dipanggil Parsi di India dan Porsse dalam Bahasa Cina. Mereka belayar di laut
China dan sebilangan besar orang Iran adalah pedagang dan pemilik kapal dalam
beperapa fakta di sejarah. Mereka sudah sampai di pulau-pulau di alam Melayu
khususnya di Acheh, Kedah dan Melaka sejak sekian lama.

Daripada perkara di atas, jelas bahawa orang Iran memasuki India, China dan alam
Melayu pada abad kedua atau abad ketujuh masihi dan wilayah Asia Tenggara
bukanlah asing bagi mereka. Apabila Ibn Battuta, pengembara terkenal tiba di alam
Melayu, beliau memasuki durbar Acheh. Beliau bertemu dengan dua orang besar
berasal Parsi yang bernama Tuan Ghazi Amir Sa’id Shirazi dan Taj Al-Din Isfahani.

Orang Parsi bukan sahaja tiba di alam Melayu tetapi juga menetap di Siam. Ahli
sejarah Cina memberi maklumat yang jelas tentang subjek ini tentang putera Siami
yang membina Ayutaya iaitu ibu kota baru Siam. Beliau juga menjemput ramai
saudagar Parsi untuk tinggal dan menetap di Siam pada zaman tersebut. Mereka
hidup dalam kehidupan baru dan bahasa Parsi telah jadi sangat popular di sana.
Hamzah Fansuri, sufi alam Melayu yang terkenal yang hidup pada abad ke-16, telah
belajar bahasa Parsi di bandar ini. Beliau banyak menulis puisi Parsi dalam bukunya
dan beliau menerangkannya dalam bahasa Melayu.

Berikut adalah beberapa anekdot sastera Melayu yang berasal dari kesusasteraan
Parsi: Hikayat Iexander atau Eskandar Nameh, Hikayat Amir Hamza, hikayat
Muhammad Hafania, hikayat Bayan Budiman atau Tuti nameh, hikayat Bakhtiar atau
Bakhtiar Nameh. Ini adalah perspektif ringkas tentang hubungan antara Iran dan alam
Melayu. Hubungan ini berterusan sehingga abad ini. Bahasa dan kesusasteraan Parsi
sangat popular bukan sahaja di Iran tetapi juga di Asia Tengah dan India. Sebelum
penjajahan British di India. Bahasa rasmi kerajaan Mughal Empayar di India adalah
bahasa Parsi yang digunakan pada masa tersebut.

Ref:https://www.google.com/search?q=iran+and+malayhistory&sc Ref: https://penangbookshelf.com/pd-malay-spiritualism-with-some-
a_esv=de75cc5897 other-notes-on-the-folklore-of-the-malaysian-peninsula.cfm
29